Ρόδα και μήλα
Γιάννης Ψυχάρης (1854–1929), 1888
Ένας γλωσσικός πόλεμος με χιούμορ και δηλητήριο: γιατί άξιζε να γραφτεί η ζωντανή γλώσσα του λαού, από τον άνθρωπο που την έκανε λογοτεχνικό όπλο. Η πολεμική του Ψυχάρη τρέχει με χιούμορ και αιχμηρή διάθεση, ενώ οι αναμνήσεις του χαμηλώνουν τον τόνο και γίνονται τρυφερές.
Σε ποιον ταιριάζει
Μπορεί να σου αρέσει αν σε ενδιαφέρει η μάχη για τη δημοτική και το πώς μια γλώσσα γίνεται λογοτεχνική δύναμη. Η δική του ορθογραφία και η παλιά μορφή της δημοτικής θέλουν λίγη εξοικείωση.
Γιατί να το διαβάσεις
Σου δίνει μια άμεση ματιά στη γλωσσική σύγκρουση του 19ου αιώνα, μέσα από τη φωνή ενός από τους πιο μαχητικούς υπερασπιστές της δημοτικής.
Σελίδες από το βιβλίο
Ένας άνθρωπος που τυφλώθηκε θυμάται τη γεύση από άγουρα μούρα.
Όλα, όλα τα ξαναβλέπω με μιας. Τα χαρούμενά μου τα νιάτα, τη ζωή μου από παιδί. Κάθουνταν ο παππούς απάνω στο σοφά και μ’ έπαιρνε στη γούνα του μέσα και κρύφτουμουν και γελούσε ο παππούς! Αχ! όλα, όλα τα θυμούμαι. Πόσο μ’ αγαπούσε! Κάτω, εκεί κάτω στον μπαξέ μας, τι πρασινάδα που ήταν! Πήγαινα κι έτρωγα ερίκια. Άγουρα τα διάλεγα και μου άρεζαν. Όχι! κι από το παράθυρο να σκύψω να διω, δεν τα βλέπω πια τα δέντρα και τις πρασινάδες. Είναι νύχτα παντοτεινή για μένα. Αχ! τι καλός, τι ωραίος που είναι ο ήλιος! Αν ήμουν Παναγιά, λέει στους Τηνιακούς, άλλη δουλειά δεν θα είχα παρά να σας γιατρεύω.
Τηνιακοί, συλλογισμένα μου παιδιά, ένα λόγο να σας πω. Συμπαθώ πολύ μαζί σας. Μου κακοφαίνεται και μένα που δε σας γιατρέβει κάθε μέρα η Παναγιά. Έμαθα μάλιστα πως μόνο τους ξένους γιατρέβει, και τους ντόπιους τους αφήνει κατά πώς είναι. Μου κακοφαίνεται και τούτο. Παιδιά μου, έναν άλλο λόγο να σας πω. Αν ήμουν Παναγιά, άλλη δουλειά δε θα είχα παρά να σας γιατρέβω. Θα γιάτρεβα μάλιστα όλο τον κόσμο όλη μέρα. Ο κόσμος ο κακόμοιρος πονεί. Δεν πονεί μόνο δυο φορές το χρόνο. Έχει βάσανα δίχως σκόλη. Δε σας βάρεσαν την ψυχή τα δάκρια που χύνει; Εμένα, η δική μου η ψυχή αναστενάζει και την έπνιξαν τα κλάματα του κόσμου. Δυο λόγιοι πετούν βιβλία ο ένας στον άλλον πάνω από τα κεφάλια του λαού.
Φυσικό ήτανε να γίνει το πράμα· έτσι βγαίνει κι ο τύπος ορθός. Οι καβγάδες τότες τι σημαίνουν και τι μας χρησιμέβουνε; Δυο λογιώτατοι, στην έδρα του ο καθένας, πολεμούν ο ένας με τον άλλονα, ποιος θα νικήσει, κι από τη μια έδρα στην άλλη, αψηλά αψηλά στα σύννεφα και μακριά αποπάνω από τα κεφάλια μας, πετούν τα βιβλία που μήτε τα διαβάζει και που μήτε τα είδε ο λαός. Από τα τέτοια τίποτις δε βγαίνει· από τα ρομάντσα, από τους στίχους, από το θέατρο θα φανεί αν είναι άξιο το έθνος να δείξει ποίηση και φαντασία, να κάμει και φιλολογία δική του, - όχι όμως από τας γλωσσικάς παρατηρήσεις! Οι δασκάλοι που κατηγορούν τη γλώσσα του λαού και που μας πουλούν τη δική τους, τι κατάφεραν ίσια με τώρα; Μας έβγαλαν και κανένα βιβλίο που να ’χει μέσα του λίγη ζωή; Χασμουριέσαι μόνο που τ’ ανοίγεις. Γιάννης Ψυχάρης.Ο Ψυχάρης έγραψε αυτή την εκτενή πολεμική από το Παρίσι, στην εξορία, στη δημοτική και με δική του ορθογραφία. Σκάνδαλισε το λογοτεχνικό κατεστημένο της Αθήνας. Κι αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που διαβάζεται ακόμα.
Βιβλία με παρόμοια αίσθηση
Η Μηλιά
Εμμανουήλ Ροΐδης, 1894
Ένα φτωχό κορίτσι που μοιράζει το ψωμί του στα πουλιά φτάνει σ’ ένα παλάτι όπου ο βασιλιάς έχει πάψει να γελά — ένα παραμύθι γραμμένο από τον πιο πνευματώδη σατιρικό της Ελλάδας.
Ποιήματα
Ιωάννης Πολέμης, 1921
Ο Πολέμης γράφει για ν’ ακούγεται: αηδόνια, μαρμαρένιες Καρυάτιδες κι ένα βιολί που γλυκαίνει όσο το τρώει το σαράκι. Διάβασέ το φωναχτά ή σιγανά μέσα στη νύχτα.
Ιλιάδα
Αλέξανδρος Πάλλης, 1904
Μια ριζοσπαστική απόδοση του 1904, που βάζει τον Όμηρο να μιλάει τη γλώσσα του ψαρά και του καραβοκύρη. Άκου τη θαλασσινή αλμύρα στα λόγια του.
Ποιήματα
Ζαχαρίας Παπαντωνίου, 1934
Ένας ήπιος ποιητής των πουλιών, των γαϊδάρων και των γριών με τη ρόκα· μικρά ποιήματα που προσέχουν τις μικρές ζωές και τις αποχαιρετούν χωρίς μελό.
Απομνημονεύματα
Ιωάννης Βλαχογιάννης, 1907
Ένας αγράμματος στρατιώτης της Επανάστασης γράφει στα γεράματά του ποιοι πολέμησαν και ποιοι πληρώθηκαν, χωρίς να χαριστεί σε κανέναν.
Ο δωδεκάλογος του Γύφτου
Κωστής Παλαμάς, 1907
Ο Γύφτος φτάνει σε μια πόλη που γιορτάζει και αρνείται κάθε θρόνο που του προσφέρεται. Δώδεκα τραγούδια για τη λευτεριά, τη δουλειά και την τέχνη.
Περισσότερα βιβλία — Γιάννης Ψυχάρης
Το ταξίδι μου
Γιάννης Ψυχάρης, 1888
Ένα ταξιδιωτικό βιβλίο γεμάτο χιούμορ και ένταση, όπου τόποι, γλώσσα και άνθρωποι γίνονται αφορμή για να σκεφτείς την Ελλάδα.
Αγνή
Γιάννης Ψυχάρης, 1907
Ένας Έλληνας ποιητής στη Λωζάνη δεν μπορεί να σταματήσει να ξαναζεί τον έρωτα που κατέστρεψε. Ένα μυθιστόρημα για τη μνήμη, την αυταπάτη και τα πολλά «εγώ» που κρύβει μέσα του ένας άνθρωπος.
Πού θα το βρεις
Από κάποιους από αυτούς τους συνδέσμους παίρνουμε μια μικρή προμήθεια, χωρίς επιπλέον κόστος για σένα. Έτσι το BookFeed μένει δωρεάν.
Ερωτήσεις αναγνωστών
- Μου ταιριάζει το «Ρόδα και μήλα»;
- Μπορεί να σου αρέσει αν σε ενδιαφέρει η μάχη για τη δημοτική και το πώς μια γλώσσα γίνεται λογοτεχνική δύναμη. Η δική του ορθογραφία και η παλιά μορφή της δημοτικής θέλουν λίγη εξοικείωση.
- Πώς είναι το «Ρόδα και μήλα»;
- Η πολεμική του Ψυχάρη τρέχει με χιούμορ και αιχμηρή διάθεση, ενώ οι αναμνήσεις του χαμηλώνουν τον τόνο και γίνονται τρυφερές.
- Τι να διαβάσω μετά το «Ρόδα και μήλα»;
- Αν σου άρεσε το «Ρόδα και μήλα», δοκίμασε «Η Μηλιά» (Εμμανουήλ Ροΐδης), «Ποιήματα» (Ιωάννης Πολέμης) και «Ιλιάδα» (Αλέξανδρος Πάλλης).
Μια γεύση από τη ροή
Μια γυναίκα λέει στον άντρα της πως προτιμά να πεθάνει παρά να μείνει πίσω.
Τότε έτσι εκείνος κοίταξε σωπώντας το παιδί του με θλιβερό χαμόγελο· κι’ η όμορφη Αντρομάχη ήρθε κλαμένη, τούπιασε σφιχτά το χέρι κι’ είπε « Καημένε, αχ το φιλότιμο θα σ’ αφανίσει. Πες μου, » τ’ αθώο αφτό δεν το πονάς, δε λυπάσαι εμένα » που μάβρη χήρα κι’ έρημη σε λίγο θα μ’ αφήκεις ; » Τι γρήγορα όλοι οι Δαναοί θα τρέξουν να σε σφάξουν. » Μα αν είναι να σε στερηθώ, καλύτερα για μένα » να με σκεπάσει η μάβρη Γης! Γιατί άλλο πια αντιστύλι » δε θα μου μείνει, μόν καημοί, τα μάτια σα σφαλίσεις. » Μηγάρ πατέρα εγώ ’χω πια ή τη γλυκιά μου μάννα ;
Ιλιάδα · Αλέξανδρος Πάλλης
Μια προσευχή που δεν ζητά τίποτα, ούτε καν να ξαναζήσει.
Κύριε, σὰν ἦρθεν ἡ βραδιά, σοῦ λέω τὴν προσευχή μου. Ἄλλη ψυχὴ δὲν ἔβλαψα στὸν κόσμο ἀπ᾿ τὴ δική μου. Ἐκεῖνοι ποὺ μὲ πλήγωσαν ἦταν ἀγαπημένοι. Τὴν πίκρα μου τὴ βάσταξα. Μοῦ δίνεις καὶ τὴν ξένη. Μ᾿ ἀπαρνηθῆκαν οἱ χαρές. Δὲν τὶς γυρεύω πίσω. Προσμένω τὰ χειρότερα. Εἶν᾿ ἁμαρτία νὰ ἐλπίσω. Σὰν εὐτυχία τὴν ἀγαπῶ τῆς νύχτας τὴ φοβέρα. Στὴν πόρτα μου ἄλλος δὲν χτυπᾷ κανεὶς ἀπ᾿ τὸν ἀγέρα. Δὲν ἔχω δόξα. Εἶν᾿ ἥσυχα τὰ ἔργα ποὺ ἔχω πράξει. Ἄκουσά τη γλυκιὰ βροχή. Τὴ δύση ἔχω κοιτάξει. Ἔδωκα στὰ παιδιὰ χαρές, σὲ σκύλους λίγο χάδι. Ζευγᾶδες καλησπέρισα ποὺ γύριζαν τὸ βράδυ. Τώρα δὲν ἔχω τίποτα νὰ διώξω ἢ νὰ κρατήσω. Δὲν περιμένω ἀνταμοιβή. Πολύ ῾ναι τέτοια ἐλπίδα.
Ποιήματα · Ζαχαρίας Παπαντωνίου
Μες στα τείχη, η ψείρα και το σκουλήκι μαλώνουν για τους πληγωμένους.
Απόξω μαθαίναμεν ότι διαλύθηκαν· τους κυρίεψε ο Μπραΐμης κι’ ο Κιτάγιας. Αυτό μαθαίναμεν από τους Τούρκους· ότι μας κλείσαν στενά. Αφού μπήκε ο Κριτζώτης κι’ ο Μαμούρης, μας ζώσαν ολόγυρα το κάστρο με χαρακώματα κι’ ασκέρια πολλά μέσα ’σ αυτά. Το κάστρο πολεμοφόδια δεν είχε, ούτε άλλον ζαϊρέ όξω από κριθάρι μόνον. Χάθηκε ο ζαϊρές εξ αιτίας της ακαταστασίας των ανόητων. Κι’ αλοιφή και ξανθά δεν είχαμε τελείως. Κι’ όσοι πληγώνονταν πέθαιναν οι περισσότεροι, ότι βρωμούσαν· και μάλλωνε η ψείρα με το σκουλήκι. Τη βρώμα να υπόφερνε ο πληγωμένος, την ψείρα και πόνους ή την πείνα; Κι’ από αυτά πέθαιναν οι περισσότεροι. Εγώ τους έδινα ολίγον ζαϊρέ και κρασί να πλένουν τους γεράδες. Κι’ απολπίστηκαν όλοι.
Απομνημονεύματα · Ιωάννης Βλαχογιάννης
Διάβασε σελίδες από βιβλία σαν αυτό, μία τη φορά
Συνέχισε στη ροή