Βιβλία σαν το «Το γεγονός»

Ο θηλασμός είναι επίσης μια εξαντλητική υποδούλωση· διάφο­ ροι παράγοντες –ο κυριότερος των οποίων είναι χωρίς αμφιβολία η εμφά­ νιση μιας ορμόνης, της προγεστίνης–, προκαλούν στους αδένες των μαστών την έκκριση γάλακτος. Ο ερχομός του γάλακτος είναι επώδυνος, συνοδεύ­ εται πολλές φορές από πυρετό, και η μητέρα τρέφει το νεογέννητο σε βάρος της ίδιας της ζωτικότητάς της. Η σύγκρουση μεταξύ είδους και ατόμου, η οποία στον τοκετό παίρνει μερικές φορές δραματική μορφή, καθιστά το γυναικείο σώμα ανησυχητικά εύθραυστο. Λέγεται ότι οι γυναίκες «έχουν αρρώστιες στην κοιλιά». Και είναι αλήθεια πως έχουν μέσα τους ένα εχθρι­ κό στοιχείο: το είδος, που τις κατατρώει.

Στην Αμερική σήμερα επικρατεί η μεγαλύτερη ανισότητα εισοδήματος και πλούτου που είχαμε ποτέ στη χώρα μας. τα πράγματα για τους ανθρώπους που βρίσκονται στην κορυϕή δεν ήταν ποτέ καλύτερα από τώρα. την ίδια στιγμή, όσο οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, η μεσαία τάξη πασχίζει να πληρώσει το νοίκι, να αγοράσει τρόϕιμα και να έχει υγειονομική περίθαλψη. Οι ϕτωχοί ζούνε μέσα στην απελπισία. Σήμερα ένας μόνο άντρας –ο Έλον Μασκ– κατέχει περισσότερο πλούτο από το κατώτατο 52 τοις εκατό των αμερικανικών νοικοκυριών. Ας το επαναλάβω. Ένας άνθρωπος, με περιουσία σχεδόν τετρακοσίων δισεκατομμυρίων δολαρίων, κατέχει σήμερα πιο πολύ πλούτο από το κατώτατο 52 τοις εκατό των αμερικανικών νοικοκυριών. το 1 τοις εκατό της κορυϕής έχει περισσότερο πλούτο από το κατώτατο 93 τοις εκατό. Και οι διευθύνοντες σύμβουλοι των μεγάλων επιχειρήσεων βγάζουν 350 ϕορές περισσότερα χρήματα από τον μέσο υπάλληλό τους.

Ο αναγνώστης ενδέχεται να µε ρωτήσει γιατί δεν αποπειράθηκα να ξεφύγω απ’ όσα µε περίµεναν, αφότου ο Χίτλερ κατέλαβε την Αυστρία. Επιτρέψτε µου να απαντήσω αναθυµούµενος την ακόλουθη ιστορία. Λίγο πριν εισέλθουν στον ∆εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο οι Ηνωµένες Πολιτείες, είχα µια πρόσκληση να πάω στο Αµερικανικό Προξενείο στη Βιέννη να παραλάβω τη µεταναστευτική βίζα µου. Οι γηραιοί γονείς µου ήσαν πολύ χαρού µενοι, καθώς προσδοκούσαν ότι θα µου επιτρεπόταν σύντοµα να φύγω από την Αυστρία. Ωστόσο, ξαφνικά δίστασα. Με κατέκλυσε το ερώτηµα: µπορούσα πράγµατι να αφήσω τους γονείς µου µόνους τους να αντιµετωπίσουν τη µοίρα τους, να σταλούν, αργά ή γρήγορα, σ’ ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, ή ακόµη και σ’ ένα λεγόµενο στρατόπεδο εξόντωσης; Πού βρισκόταν η ευθύνη µου; Θα έπρεπε να αναθρέψω το πνευµατικό µου τέκνο, τη λογοθεραπεία, µεταναστεύοντας σε γόνιµο έδαφος όπου θα µπορούσα να γράψω τα βιβλία µου;

Ώσπου ενέσκηψε μια νέα απροσδόκητη, τρομακτική και μη αναστρέψιμη απειλή. Μια απειλή που άλλαξε με μιας τα πάντα σε οικουμενική πλέον κλίμακα. Μια απειλή που έμοιαζε να πέφτει από τον ουρανό. Μιλώ προφανώς για την κλιματική κρίση. Αιφνίδια, το φάντασμα ενός οικουμενικού ολέθρου μάς κατακλύζει. Στοιχειώνει ό,τι είχε απομείνει από τον κόσμο που όλοι γνωρίζαμε. Αιφνίδια, η λογοκριμένη πολιτική εμφανίζεται και πάλι στο προσκήνιο. Το φιλικό μέχρι πρόσφατα φυσικό περιβάλλον γίνεται εχθρικό. Ύστερα από χιλιετίες αγαστής συνύπαρξης, η φύση και ο άνθρωπος συνυπάρχουν πλέον μόνον υπό αίρεση. Θα έλεγε κανείς πως η φύση εκδικείται τον λόγο και ο λόγος ανταποδίδει τα ίσα. Ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται πλέον υπό το κράτος μιας ανεξέλεγκτης «κατάστασης ανάγκης». Και οι «καταστάσεις ανάγκης» απαιτούν «λύσεις ανάγκης».

Τον επισκέφθηκα στο διαμέρισμά του κοντά στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Μου έκανε εντύπωση ότι στον τοίχο πίσω του ήταν κρεμασμένα πορτρέτα ξένων και Ελλήνων διδακτόρων και διάσημων εθνικοσοσιαλιστών ηγετών μαζί με αυτό του Ιωαννίδη. Από το πάνθεο των δικτατόρων έλειπε μόνο ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και ήταν εμφανές ένα κενό στη σειρά των φωτογραφιών. Υπήρχε ένα τετράγωνο περίγραμμα από σκόνη που πρόδιδε κάποια «αποκαθήλωση». Μου διευκρίνισε ότι είχε και το πορτρέτο του Παπαδόπουλου στον τοίχο, αλλά το είχε κατεβάσει γιατί «πούλησε τα ιδεώδη της Επαναστάσεως».

Όμως δεν ενήργησε βάσει αυτής της αντίληψή της. Αυτή συμπεριφέρθηκε με τρόπο που δεν ευθυγραμμίζεται με τις προσδοκίες της εκπαίδευσης. Το παράδοξο λοιπόν είναι ότι τα επιτυχημένα μαθησιακά αποτελέσματα του ενός ή τα αποτυχημένα της άλλης, με όρους διδακτικής μεθοδολογίας και επιτυχημένης μάθησης εκλαμβάνονται αντίθετα από την «ανθρώπινη» προοπτική της υποκειμενοποίησης (Biesta, 2022, σ. 28). Η δράση των δύο διαυγάζει τι σημαίνει υποκειμενοποίηση και αντικειμενοποίηση στην εκπαίδευση και τη διαφορά που έχει η εκπαίδευση όταν πρωταρχικά σκοπεύει στην ύπαρξη ως υποκείμενο, δηλαδή όταν το «εγώ», για τον Biesta (2022, σ. 33), μπορεί να πει «όχι».