Αποσπάσματα από το «Συλλογές»

Είναι δέκα χρονών με το βραβείο στα χέρια· μια κοπέλα απέναντι κλαίει, κι εκείνος μόνο τώρα καταλαβαίνει γιατί.

Θυμούμαι τη λαχταριστήν ημέρα μας· τους τοίχουςγεμάτους χάρτες, ζωγραφιές, και γνωμικά και στίχους.Και δάφνες και μυρτιές παντού ριγμένες άνω κάτου,το λόγο του δασκάλου μας με τα ελληνικά του,και των μητέρων τις ματιές και των παιδιών την έννοιακαι το Δεσπότη σοβαρό με τ’ άσπρα του τα γένιαμε το βραβείο το χρυσό να με βραβεύει εμένα,και να το παίρνω τρέμοντας με μάγουλ’ αναμμένα.Τότε —μου φαίνετ’ η στιγμή αυτή πως είναι τώρα—εκέρωσε η μονάκριβη μικρούλα η ασπροφόρα,κι εξέφυγε απ’ τα μάτια της ένα μεγάλο δάκρυ.Από το πλάι μου γοργά τραβήχθη σε μιαν άκρη,και κρύβοντας στα χέρια της σφιχτά το πρόσωπό τηςπικρόκλαιγε κι επνίγονταν στη ζήλια η αθωότης.

Μια γέννα σε εξέλιξη, κι ο ποιητής κοιτάζει τι μένει έξω απ’ τη χαρά.

Θ’ ανάψει μια λαμπάδα ώς το μπόι του,θα τρέξει να χρυσώσει όλο το Χριστόγια το πρωτάκριβό του που το σόι τουποιός ξέρει μην το κάμει μια φορά ακουστό.Ψιλή φωνή σκορπιέται μες στη σκοτεινιά…Τελείωσε το πιο βαθύ μυστήριο·τί κόσμος! να σκοτώνεις με χαρά, φονιά,και να γεννάς, μητέρα, με μαρτύριο!Αλλά πού είν’ οι φωνές και τα τρεχάματα,και της χαράς, του γέλιου, πού είν’ η αστραπή;Τη λευτεριά της μάνας βρέχουν κλάματα,κι ο άνδρας γέρνει δίχως τίποτε να πει.

Ζήτησε να θαφτεί μαζί της το νυφικό της. Ύστερα ένα εγγόνι αποκοιμήθηκε.

Τώρα σαν έρθ’ η ώρα μου και φύγω και πεθάνω,εσείς να τ’ απιθώσετε στην κάσα μου επάνω.Παιδιά μου, δε μου φαίνεται κακός ο χάρος τόσοσα συλλογιέμαι πως εκεί μαζί μ’ αυτά θα λιώσω».Και στης γριάς το μάγουλο κύλισεν ένα δάκρυ.Μα έν’ από τ’ αγγόνια της κοιμήθηκε στην άκρη,και καθώς τό ειδε η γιαγιά με τ’ άγρυπνό της μάτιτο πήρε στο μικρούλι του για να το πάει κρεβάτι.Και τ’ άλλα που απόμειναν πηγαίναν ένα ένακαι ψηλαφούσαν κι έβλεπαν με μάτια θαμπωμένατη φουστανέλα τη λευκή και τη βαριά φλοκάτακαι τη χρυσή τη φέρμελη, καμάρια μας φευγάτα!

Κάθε τραγούδι που θα έγραφε τώρα χτυπά την πόρτα. Τα κρατά όλα κλειστά για ένα πρόσωπο.

Φαρμάκ’ είναι τ’ αχείλι μου και μαύρ’ είν’ η καρδιά μουαπ’ τον καιρό που σ’ έχασα, μονάκριβ’ έρωτά μου!Του κάκου τόσες της ζωής χαρές και τρικυμίες,της νιότης τα ονείρατα, του κόσμου οι ιστορίες,τριγύρω μ’ ανυπόμονα πετούν και θορυβούνεκαι τη στολή του τραγουδιού γυρεύουν να ντυθούνε·τ’ αφήνω κι απελπίζονται, και φεύγουν πεισμωμένα,παιδιά που τα παράτησεν η μάνα γυμνωμένα.Μα όταν σε στοχάζομαι, —κατάλευκα λουλούδιαχθες σ’ άγριο βάτο έβλεπα γεμάτον απ’ αγκάθια—για σένα έχω μοναχά παρθενικά τραγούδιαστης ερημιάς τα βάσανα, στης ξενιτιάς τα πάθια.

Η πατρίδα του είναι φτωχή σε τραγούδια, το παραδέχεται. Ύστερα λέει τι θα την πλουτίσει.

Φτωχά γεννάς τραγούδια, πατρίς, φτωχή μητέρα!Μικρά πουλιά πετούνε μες σε κλουβί στενό,οι σταυραϊτοί γυρεύουν ελεύθερον αέρακι απέραντο ουρανό.Της αρχοντιάς ο λύχνος ο κρυσταλλένιος φέρνειατάραχη, περίσσια, λευκή φεγγοβολή,της φτώχειας το λυχνάρι κάθε πνοή το δέρνει,δαδί με λάμψη λίγη και με καπνό πολύ.Όμως θα ’ρθεί μια μέρα που η πατρίς, μεγάλη,τη γλώσσα τη μεγάλη θα βρει μες στην καρδιάκαι θε να έχουν ταίρι του κλέφτ’ οι στίχοι πάλικι οι Πίνδαροι παιδιά!

Το τελευταίο φως φεύγει από τον ουρανό και όλα ησυχάζουν.

Τρέχ’ η ματιά μου ελεύθερη, χάνεται, σχίζεικάτου τα κύματα, τα σύννεφα ψηλά,και πάει και σταματά εκεί που γλυκογγίζεικαι με τη θάλασσα ο ουρανός μιλά.Κοιμάται τ’ ακρογιάλ’, η αύρα πνέει δειλά,ασπρίζει εδώ πουλί, κι εκεί καπνός μαυρίζει·η νύχτα εχύθ’, η δύσις μοναχά ροδίζει,η μέρα είναι νεκρός οπού χαμογελά.Μα και της δύσεως σε λίγο φεύγ’ η χάρη,και μες στη λίμνη μας θα ιδούμε το φεγγάριένα ποτάμι ολόχρυσο πλατύ να κάμει.

Είναι χειμώνας και η γιαγιά έχει πάντα παραμύθια. Απόψε όχι.

Πολλοί τις ετραγούδησαν, και τόση χάρη έχουνοι χειμωνιάτικες νυχτιές που τα παιδάκια τρέχουντριγύρω σ’ ασπρομάλισσα και πρόσχαρη γριούλαγια να τ’ ακούσουν με χαρά και πότε με τρεμούλατα παραμύθια που θα πει. Έξω χιονιάς, μαυρίλα,λαι μέσα λάμπουν στριμωχτά μες στη γωνιά τα ξύλακαι με τις φλόγες τους μαζί προτού να γίνουν θράκιατριζοβολούνε, λιώνουνε γλυκά με τραγουδάκια.Όμως η νύχτα η σημερνή δεν έχει παραμύθιαόπως το θέλουν τα παιδιά και τα παλιά συνήθεια,ούτε θ’ ακούσουν σαν εψές απ’ της γιαγιάς το στόματί έκαναν σαν ήτανε πολύ μικρούλι’ ακόμα,και τί ρουχάκια είχανε, και τί λογάκια ελέγαν,και πώς καθώς τα χάιδευαν, τόσο με κάκια εκλαίγαν.

Μια κόρη περιμένει στον καθρέφτη, όπως οι κοπέλες περιμένουν τη μοίρα τους.

Κι αν ίσκιος πέσει αλλόκοτος κάτου σε γη ή σε τοίχο,σιγοσεισθεί κάνα κλαρί κι ακούσεις κάναν ήχοσα γέλιο, σα φωνούλα,νεράιδες είναι· αλίμονο στον ξέγνοιαστο διαβάτη!Αυτή την ώρα με καημό δειλά παραφυλάττεικι η δόλια η Ανθούλα.Ωραία είναι· μα γι’ αυτό σε πιάνει τόση λύπη!Ροδάκινο αγένωτο κομμένο που του λείπειδροσιά, του λείπει χρώμα.Μια τρίχα μοναχά χρυσή με τη ζωή τη δένει,και φτάνει ένα φύσημα να πέσει σωριασμένηγλήγορ’ αργά στο χώμα.

Μια ελιά υπερασπίζεται τον εαυτό της: δεν είναι όμορφη στα μάτια, όμως την αγάπησε μια θεά.

Είμαι του ήλιου η θυγατέραη πιο απ’ όλες χαϊδευτή.Χρόνια η αγάπη του πατέρασ’ αυτόν τον κόσμο με κρατεί.Όσο να πέσω νεκρωμένη,αυτόν το μάτι μου ζητεί·είμ’ η ελιά η τιμημένη.Δεν είμ’ ολόξανθη, μοσχάτητριανταφυλλιά ή κιτριά·θαμπώνω της ψυχής το μάτι,για τ’ άλλα μάτια είμαι γριά.Δε μ’ έχει αηδόνι ερωμένη,μ’ αγάπησε μία θεά·είμ’ η ελιά η τιμημένη.