Αποσπάσματα από το «Απομνημονεύματα περί του γαλατικού πολέμου»

Οι εχθροί γέλασαν με τον μικρό πύργο των Ρωμαίων. Ύστερα τον είδαν να κινείται.

Ὡς δὲ προσαχθεισῶν τῶν στοῶν καὶ χώματος ἀνεγερθέντος εἶδον μακρὰν πύργον ἀνιδρυόμενον, τὸ μὲν πρῶτον κατεγέλων ἐκ τοῦ τείχους καὶ ἔσκωπτον διὰ λόγων, ὅτι τηλικαύτη μηχανὴ ἀπὸ τοσαύτης ἀποστάσεως ἀνηγείρετο: διὰ ποίων ἆρα χειρῶν ἢ διὰ ποίων δυνάμεων ἀνθρωπάρια μάλιστα τηλικαῦτα τὸ μέγεθος (διότι εἰς ἄνδρας Γαλάτας ὡς ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν σωμάτων αὑτῶν ἡ βραχύτης ἡμῶν φαίνεται ἀξιοκαταφρόνητος) πιστεύουσι νὰ κινήσωσι πύργον τοσούτου βάρους;

Εξακόσιοι άνδρες ορκίστηκαν να ζήσουν και να πεθάνουν μαζί με έναν άνθρωπο. Κανείς δεν αθέτησε τον όρκο.

Ἐν ᾧ δὲ πάντων τῶν ἡμετέρων αἱ διάνοιαι εἰς τοῦτο μετὰ προσοχῆς ἠσχολοῦντο, ἐξ ἄλλου μέρους τῆς πόλεως ὁ Ἀδιάτουννος, ὅστις κατεῖχε τὴν ἀνωτάτην ἀρχήν, μεθ’ ἑξακοσίων ἀφωσιωμένων, οὓς ἐκεῖνοι εὐχωλιμαίους (soldurios) καλοῦσι, τῶν ὁποίων αὕτη εἶναι ἡ συμφωνία, πάντων μὲν τῶν ἐν τῷ βίῳ ἀγαθῶν νὰ ἀπολαύωσιν μετ’ ἐκείνων, εἰς ὧν τὴν φιλίαν ἤθελον παραδοθῇ, ἐὰν δέ τι βίαιον συμβῇ εἰς αὐτούς, ἢ τὴν αὐτὴν τύχην ὁμοῦ νὰ ὑποφέρωσιν ἢ νὰ αὐτοκτονῶσι· καὶ μέχρι τοῦδε, κατὰ τὴν μνήμην τῶν ἀνθρώπων, δὲν ἀνευρέθη τις, ὅστις φονευθέντος ἐκείνου, εἰς οὗ τὴν φιλίαν εἶχεν ἀφοσιωθῇ, νὰ ἀρνηθῇ τὸν θάνατον· μετὰ τούτων λοιπὸν ὁ Ἀδιάτουννος ἐπιχειρήσας νὰ κάμῃ ἔξοδον, κραυγῆς ἐξεγερθείσης ἀπὸ τούτου τοῦ μέρους τοῦ ὀχυρώματος, ἐπειδὴ οἱ ἡμέτεροι στρατιῶται συνέδραμον εἰς τὰ ὅπλα καὶ σφοδρῶς ἐπολέμησαν, ἀπεκρούσθη εἰς τὴν πόλιν ἀλλ’ ὅμως ἐπέτυχε παρὰ τοῦ Κράσσου νὰ λάβῃ τὸν αὐτὸν ὅρον ὑποταγῆς.

Μια ιερατική τάξη που αρνούνταν επίτηδες να καταγράψει τη γνώση της.

Οἱ δρυΐδαι οὔτε εἰς τὸν πόλεμον συνειθίζουσι νὰ ἀν πέρχωνται, οὔτε φόρους, ὅπως καὶ οἱ λοιποί, ὑποτελοῦσι, ἀλλ᾽ ἔχουσιν ἀστρατείαν καὶ πάντων τῶν πραγμάτων ἀτέ λειαν. Παρακινούμενοι δὲ ὑπὸ τοσούτων προνομιῶν καὶ ἀπ φ’ ἑαυτῶν πολλοὶ συνέρχονται εἰς διδασκαλίαν καὶ ὑπὸ γο νέων καὶ συγγενῶν πέμπονται. Λέγεται δὲ ὅτι ἐνταῦθα ἐχει μανθάνουσι μέγα πλῆθος στίχων. Οθεν τινὲς καὶ ἐπ᾽ εἴκοσιν ἔτη διατελοῦσιν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ. Νομίζουσι δὲ ὅτι δὲν εἶναι ὅσιον νὰ ἀναγράφωσι ταῦτα, καί τοι ἐν πᾶσι τοῖς ἄλ λοις σχεδόν, ἔν τε τοῖς δημοσίαις καὶ ἰδίαις ὑποθέσεσι, μετα χειρίζονται τὰ ἑλληνικὰ γράμματα. Τοῦτο δέ μοι φαίνεται ὅτι διὰ δύο αἰτίας οὕτω διέταξαν, διότι οὔτε ἡ διδασκα λία αὐτῶν θέλουσι νὰ διαδίδηται εἰς τὸν ὄχλον, οὔτε οἱ διδασκόμενοι πεποιθότες εἰς τὰ γράμματα ὀλιγώτερον νὰ σπουδάζωσι περὶ τὴν μνήμην· διότι εἰς πλείστους σχεδόν συμβαίνει, διὰ τὴν ἐκ τῶν γραμμάτων ἐπικουρίαν νὰ παρα μελῶσι τὴν σπουδὴν τῆς ἐκμαθήσεως καὶ τὴν μνήμην.

Μια κοινωνία μοίραζε τη γη κάθε χρόνο, για να μην αποκτήσει κανείς υπερβολική δύναμη.

Οὐδεὶς αὐτῶν ἔχει ὡρισμένον μέρος ἀγροῦ ἢ ἰδίαν χώραν ἀλλ᾽ απ ἀρχαὶ καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν καθ᾿ ἕκαστον ἔτος διανέμουσιν ὅσον καὶ ὅπου θέλουσιν ἀγρὸν εἰς τὰ γένη καὶ τὰς συγγε νείας, αἵτινες ὁμοῦ συνῆλθον, καὶ μεθ᾿ ἐν ἔτος ἀναγκάζουσι νὰ μεταβαίνωσιν ἄλλοτε. Τούτου πολλὰς ἀναφέρουσι τὰς αἰτίας, πρῶτον μέν, ἵνα μὴ ὑπὸ τῆς ἐνδελεχούς συνηθείας ἑλκυόμενοι μεταλλάττωσι τὸ φιλοπόλεμον πρὸς τὴν γεωργίαν, εἶτα δέ, ἵνα μὴ σπουδάζωσι νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν χώραν καὶ οἱ ἰσχυρότεροι ἀπελαύνωσι τοὺς ἀσθενεστέρους τῶν κτήσ σεων’ ἔπειτα, ἵνα μὴ οἰκοδομῶσιν ἐπιμελέστερον πρὸς ἀπο- φυγὴν τοῦ ψύχους καὶ τοῦ καύσωνος" μετέπειτα, ἵνα μὴ προς έλθη φιλοχρηματία τις, ἐξ οὗ γεννῶνται στάσεις καὶ διχό νοιαι τέλος δέ, ἵνα διὰ τῆς ἀταραξίας τῆς ψυχῆς συνέχωσι τὸν ὄχλον, ἀφ’ οὗ ἕκαστος ἤθελε βλέπη, ὅτι ἡ περιουσία αὐτοῦ εἶναι ἴση πρὸς τὴν τῶν ἰσχυροτάτων.

Κάψε το σπίτι σου για να μην έχεις πού να γυρίσεις. Δώδεκα φυλές το έκαναν.

Ὡς δὲ ἐνόμισαν ἑαυτοὺς παρεσκευασμένους εἰς τοῦτο, πυρπολοῦσι μὲν πάσας τὰς πόλεις των, περὶ τὰς δώδεκα τὸν ἀριθμὸν, κώμας περὶ τὰς τετρακοσίας καὶ τὰ λοιπὰ ἰδιωτικὰ οἰκοδομήματα, κατακαίουσι δὲ πάντα τὸν σῖτον πλὴν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔμελλον νὰ φέρωσι μεθ’ ἑαυτῶν, ὅπως ἀφαιρεθείσης τῆς ἐλπίδος τῆς οἴκαδε ἐπανόδου ἦναι προθυμότεροι νὰ ὑπομένωσι πάντας τοὺς κινδύνους, καὶ διατάττουσιν, ἕκαστος νὰ λάβῃ μεθ’ ἑαυτοῦ οἴκοθεν ἄλευρον διὰ τρεῖς μῆνας.

Παραδόθηκαν όχι σε στρατό, αλλά σε μια μηχανή που νόμιζαν πως είχε θεϊκή δύναμη.

Ὡς ὅμως εἶδον τὸν πύργον κινούμενον καὶ πλησιάζοντα εἰς τὰ τείχη ἐκπλαγέντες ὑπὸ τοῦ καινοφανοῦς καὶ ἀσυνήθους θεάματος ἔπεμψαν πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα περὶ εἰρήνης, οἵτινες ὡμίλησαν κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον: Δὲν πιστεύουσιν ὅτι ἄνευ θείας δυνάμεως πολεμοῦσιν οἱ Ῥωμαῖοι, οἵτινες δύνανται νὰ προκινήσωσι τοσαύτην τὸ ὕψος μηχανὴν μετὰ τοσαύτης ταχύτητος· ὅθεν ἑαυτοὺς καὶ τὰ ἑαυτῶν πάντα ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν. Ἐν δὲ μόνον ζητοῦσι καὶ ἐξαιτοῦνται: ἐὰν τυχὸν ἐν τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ ἠπιότητι αὐτοῦ, ἣν αὐτοὶ παρ’ ἄλλων ἀκούουσι, ἀποφασίσῃ νὰ διαφυλάξῃ τοὺς Ἀδουατικούς, νὰ μὴ ἀφαιρέσῃ αὐτοὺς τὰ ὅπλα. Διότι πάντες σχεδὸν οἱ ὅμοροι εἶναι ἐχθροὶ καὶ φθονοῦσι τὴν ἀνδρείαν των, ἀφ’ ὧν, παραδόντες τὰ ὅπλα, δὲν ἤθελον δυνηθῇ νὰ προστατεύσωσιν ἑαυτούς. Προκρίνουσι δέ, ἐὰν καταντήσωσιν εἰς ταύτην τὴν περίπτωσιν, τὰ πάντα νὰ πάθωσι παρὰ τῶν Ῥωμαίων, ἢ διὰ βασάνων νὰ φονεύωνται ὑπὸ τούτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων συνήθως δεσπόζουσι.

Ένας λαός που θεωρούσε το καβάλημα του αλόγου μορφή τεμπελιάς.

Προσέτι δὲ καὶ τοὺς ἵππους, οὓς οἱ Γαλάται τὰ μάλιστα ἀγαπῶσι καὶ ἀντὶ πλείστων χρημάτων πορίζονται, οἱ Γερμανοὶ εἰσαγομένους δὲν μεταχειρίζονται, ἀλλὰ τοὺς παρ’ αὐτοῖς γεννωμένους μικροὺς καὶ δυσμόρφους διὰ τῆς καθημερινῆς ἐξασκήσεως ἀπεργάζονται καρτερικοὺς τοῦ μεγίστου πόνου. Ἐν δὲ ταῖς ἱππομαχίαις πολλάκις καταπηδῶσιν ἐκ τῶν ἵππων καὶ πεζοὶ μάχονται, καὶ συνείθισαν τοὺς ἵππους νὰ διαμένωσιν ἐν τῷ αὐτῷ ἴχνει, πρὸς τοὺς ὁποίους, ὅτε εἶναι ἀνάγκη, ταχέως ἀναχωροῦσι· κατὰ δὲ τὰ ἔθιμα αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο θεωρεῖται αἰσχρότερον ἢ ῥᾳθυμότερον, ἢ νὰ μεταχειρίζεταί τις ἐφίππια. Ὅθεν καὶ ὀλίγιστοι ὄντες τολμῶσι νὰ προσβάλωσιν ὁσουςδήποτε ἱππεῖς μεταχειριζομένους ἐφίππια. Δὲν ἐπιτρέπουσι δὲ καθόλου οἶνος νὰ εἰσάγηται παρ’ αὑτοῖς, διότι φρονοῦσα ὅτι διὰ τούτου μαλάσσονται καὶ ἐκθηλύνονται οἱ ἄνθρωποι πρὸς τοὺς πόνους.

Έστειλε τα άλογα μακριά, για να μην μπορεί κανείς να φύγει από τη μάχη.

Ὁ δὲ Καῖσαρ πρῶτον μὲν τὸν ἑαυτοῦ, ἔπειτα δὲ τοὺς ἵππους πάντων ἀπομακρύνας ἐκ τοῦ πλησίον, ἵνα ἐξισώσας τὸν κίνδυνον πάντων ἀφαιρέσῃ τὴν ἐλπίδα τῆς φυγῆς, παροτρύνας τοὺς ἑαυτοῦ συνῆψε μάχην. Οἱ δὲ στρατιῶται ἐκ τοῦ ὑψηλοτέρου τόπου ῥίπτοντες ὑσσοὺς εὐκόλως διέῤῥηξαν τὴν φάλαγγα τῶν ἐχθρῶν. Ταύτης δὲ διαλυθείσης, σπασάμενοι τὰ ξίφη ἐπέδραμον κατ’ αὐτῶν. Οἱ δὲ Γαλάται μέγα ἐμπόδιον πρὸς τὴν μάχην εἶχον, ὅτι, πλείστων αὐτῶν ἀσπίδων μιᾷ βολῇ τῶν ὑσσῶν διατετρημένων καὶ προσδεδεμένων, ἐπειδὴ ἡ σιδηρᾶ αἰχμὴ εἶχεν ἐγκαμφθῇ, δὲ ἠδύναντο οὔτε νὰ ἀποσπάσωσιν αὐτὴν, οὔτε τῆς ἀριστερᾶς ἐμποδιζομένης μεθ’ ἱκανῆς εὐχερείας νὰ μάχωνται, ὥστε πολλοὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον σείσαντες τὸν βραχίονα προετίμων νὰ ῥίψωσιν ἀπὸ τῆς χειρὸς τὴν ἀσπίδα καὶ γυμνοὶ νὰ μάχωνται.